Yad Vashem, de Rechtvaardigen van Rijnsburg

Mw. A. Glasbergen neemt haar Yad Vashem onderscheiding in ontvangst. Haar man Hendrik wordt hierbij posthuum geëerd. <em>(Foto: Genootschap Oud Rijnsburg.)</em>

Holocaust

Op 19 augustus 1953 werd in Israel Yad Vashem opgericht. Dit archief en onderzoeksinstituut is gevestigd in Jeruzalem. In deze archieven is de geschiedenis van de Holocaust opgeslagen. Tienduizenden persoonlijke getuigenissen zijn op video gezet of op schrift gesteld; er worden enorme hoeveelheden fotomateriaal en duizenden filmtitels in vele talen bewaard. Verder herbergt het archief miljoenen pagina's nooit gepubliceerde documenten, van de nazi's, van individuele Joden en Joodse instellingen, bezittingen, processen, gedeporteerden en overlevenden.

Lees meer...

Advertentie

Verraad en verzet aan de Zwarteweg

Het graf van Johannes Molegraaf op de begraafplaats aan de Oude Zeeweg in Noordwijk. <em>(Foto: Katwijk in Oorlog)</em>

Liever kanonnen dan boter

Na de Duitse inval in mei 1940 kreeg het Nederlandse volk te maken met vorderingen van materiaal en levensmiddelen. Liever kanonnen dan boter had de Führer Adolf Hitler aan het Duitse volk verkondigd. Men werd geconfronteerd met leveringen voor de voedselvoorziening en het inleveren van alle bruikbare metalen voor de oorlogsindustrie. De bereidheid tot inleveren was niet groot. Mensen verzonnen allerlei manieren om hun metalen voorwerpen te verstoppen. Koperen ketels en pannen werden begraven in tuinen of verborgen op zolders. Sommigen maakten zelfs geheime bergplaatsen om hun kostbaarheden te bewaren. Als afleiding werd er dan door hen één of ander onbenullig stuk keukengerei ingeleverd zodat andere waardevollere stukken veilig verstopt konden worden.

Lees meer...

Inundaties bij Katwijk

De Katwijkse buitensluis. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

De sluizen staan open!

Duizenden liters zeewater kolken met donderend geweld langs de sluisdeuren van de Katwijkse buitensluis. Als er niets gebeurd zal hierdoor het waterpeil in de achterliggende gebieden tot desastreuze hoogte stijgen. De eindstrijd is gestreden en acties zoals deze zijn de laatste stuiptrekkingen van de vijfjarige bezetting van ons land. De Duitsers hebben op 22 april 1945 een inundatie protocol ingezet dat snel gestopt moet worden.

Lees meer...

Vanuit Noordwijk naar Engeland

Het voormalig Palacehotel aan de zuidzijde van de Noordwijkse boulevard, vanaf dit punt zijn tijdens de oorlog een aantal pogingen gedaan om de Engelse kust te bereiken. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Met wisselend succes

Net als Katwijk kreeg Noordwijk in de oorlogsjaren ook te maken met het fenomeen Engelandvaarders. Nederlandse mannen en vrouwen die probeerden met kleine, vaak zelf geïmproviseerde vaartuigen, Engeland te bereiken om dienst te nemen en te vechten tegen de Nazi's. Deze pogingen waren met wisselend succes. Al in juli 1940 kwam de Duitse verordening om alle boten van het strand te halen. De aanleiding hiertoe was een succesvolle ontsnapping van een aantal mannen met de reddingsboot van Scheveningen. 

Lees meer...

Graf von Sponeck, slachtoffer van zijn eigen regiem

General Von Sponeck inspecteert samen met Hauptman Buhse van C-III-IR47 de Duitse troepen op de boulevard in Katwijk aan Zee. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Zuiveringen

Dat de Nazi's niet schroomden om zich te ontdoen van degenen die een andere mening toebedeeld waren  is geen geheim. Dat deze mensen zich soms in de eigen gelederen bevonden was eveneens geen belemmering om hen om te laten brengen. Denk maar aan Feldmarshall Erwin Rommel die na het uit de gratie raken bij Adolf Hitler gedwongen werd om zelfmoord te plegen. Of Oberst Graf Claus von Stauffenberg en zijn medestanders wiens verzet tegen Hitler eindigde voor het vuurpeloton. De daarop volgende zuivering van de Duitse legertop eiste vervolgens ook de nodige slachtoffers. Één van deze slachtoffers was Generalleutnant Hans Emil Otto Graf von Sponeck.

Lees meer...

Advertentie

Tante Pos tijdens de oorlog

Duitse soldaten in de Rijnstraat, op de achtergrond is nog juist het torentje te zien van het postkantoor op de hoek van de Groote Steeg. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Censuur

Na de inval van de Duitsers in ons land begon de bezetter meteen zijn invloed op het ambtelijke apparaat en de informatievoorziening in Nederland uit te oefenen. Dit in de vorm van censuur. Op 9 maart 1941 werden de oude omroepverenigingen opgeheven en kwam er een nieuwe, geconcentreerde nationale "rijksradio" onder directe Duitse controle. 

Lees meer...

Herkenningsplaatjes en Hundemarken

De graven in het duin van Obergefreiter Ewald Allerich en Feldwebel Georg Burmester, beide van IR47. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Veldgraven

Vanaf het moment dat de Duitse aanval in alle vroegte de vrijdag voor het pinksterweekend verstoord had vielen zowel aan de Nederlandse als aan de Duitse zijde de nodige slachtoffers. De militairen die in en rond het vliegveld Valkenburg tijdens de gevechten sneuvelden, kregen in  veel gevallen ter plaatse een veldgraf. Deze lagen overal in het gevechtsgebied verspreid: in tuinen, langs wegen, en in de duinen. 

Lees meer...

Die heb je zeker van de H.A.R.K. ?

De gedenksteen geschonken aan de gemeente Rijnsburg door de gemeente Vlijmen als dank voor de geboden hulp aan Nieuwkuijk. <em>(Foto: Katwijk in Oorlog.)</em>

Lokaal georganiseerd

Tijdens de oorlog kwamen er een groot aantal hulpacties voor en door de Nederlandse bevolking op gang. Sommigen waren lokaal, anderen waren landelijk georganiseerd. Één van deze acties was de Hulpactie Roode Kruis, afgekort H.A.R.K.  Door middel van lokale comités werden er initiatieven op poten gezet om de nood in eigen of andere gemeenten te ledigen.

Lees meer...

Het comité voor Joodsche Vluchtelingen Katwijk

Wat vooraf ging

Nadat Adolf Hitler in 1933 in Duitsland aan de macht is gekomen, kiezen tienduizenden Duitse Joden ervoor hun vaderland te verlaten. De situatie wordt steeds dreigender en een groot aantal kiest ervoor om naar het veilige Nederland te vluchten. De invoering van anti joodse maatregelen met als hoogtepunt de rellen die op  9 november 1938 uitmonden in de Kristallnacht, drijven duizenden joden naar Nederland. Tijdens de Kristallnacht gaan in Duitsland bijna tweehonderd synagogen in vlammen op en 7.500 winkels worden vernield en geplunderd. Meer dan honderd Joden worden vermoord. De nazi's arresteren dertigduizend mannelijke Joden en voeren ze af naar concentratiekampen. 

Lees meer...

Advertentie

Henk van der Voet en Katwijk Aardewerk

Henk op jonge leeftijd. <em>(Foto: Katwijk in Oorlog.)</em>

Ons eigen aardewerk

Er was een tijd dat een groot deel van de katwijkse bevolking in het bezit was van een stukje Katwijks aardewerk.  Een tegeltje aan de muur of een vaas op tafel. Dit zogenaamde Katwijkse aardewerk werd gekenmerkt door het veelvuldig gebruik van grijs, bruin en groen tinten en voorzien van het typerende druipglazuur. Vandaag de dag is het niet meer te vinden in de winkels als gebruiksvoorwerp uit het dagelijks leven, maar slechts nog als een vlaag Katwijkse nostalgie in de verzamelingen van de liefhebbers en handelaren.

Lees meer...

Junkers Ju52, de noodlandingen op het strand

Een Ju52 van de 22e LL Div. op het strand tussen Wassenaar en Katwijk. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Onderweg naar Nederland

In alle vroegte zijn ze vertrokken van diverse vliegvelden in Duitsland. Het is 10 mei 1940 en de parachutisten van 6./FJR2 en de soldaten van II en III/ IR47 zijn op weg naar de Nederlandse kust. Ingescheept op de vliegvelden Paderborn, Werl en Lippstadt worden ze in Junkers Ju52 transportvliegtuigen naar Nederland vervoerd met als bestemming vliegveld Valkenburg. 

Lees meer...

Mijnen in de netten en op het strand

De Katwijkse kustlijn gezien vanaf het noorden. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Oprichting van de Nederlandsche mijnendienst

Een fenomeen waar kustplaatsen in de tweede wereldoorlog met te maken kregen was het aanspoelen van allerlei wapentuig. En dan met name met het aanspoelen van zeemijnen. Dit waren zeemijnen zowel van Duitse als Nederlandse makelij. De Russisch-Japanse oorlog van 1904 tot 1905 was het eerste belangrijke conflict waarbij veel schepen verloren gingen door zeemijnen. Zowel door de Russen als de Japanners werd de mijn op grote schaal ingezet en aan beide kanten werden hierdoor omvangrijke verliezen geleden. Naar aanleiding van deze bevindingen richtten alle belangrijke marines in de wereld een mijnendienst op. De Koninklijke Marine deed dit in 1907.

Lees meer...

Fallschirm Ersatz- und Ausbildungs- Regiment Hermann Göring

Een 2cm FLAK 38 van de Hermann Göring Division in Katwijk. Op de achtergrond is de Zanderij en de watertoren te zien. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Op het vliegveld

Na de bezetting van het vliegveld Valkenburg in mei 1940 zijn er tijdens de oorlogsjaren diverse eenheden gestationeerd geweest. De eenheid die het meest tot de verbeelding spreekt is het Fallschirm Ersatz- und Ausbildungs- Regiment Hermann Göring. Dit regiment was opgericht in 1935 door de bevelhebber der Luftwaffe Hermann Göring, en had als opleidingseenheid de taak om de Luftwaffe te voorzien van nieuwe personeel. En dan met name de Fallschirmjagereenheden en de FLAK troepen. 

Lees meer...

Advertentie

Nachtjäger op Flugplatz Katwijk

Een Duitse ME110 van NJG1 wordt bijgetankt bij een tussenstop op Flugplatz Katwijk.  <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Een welkome thuishaven

Na de ingebruikname van vliegveld Valkenburg door de Luftwaffe hebben een groot aantal verschillende soorten vliegtuigen gebruik gemaakt van Flugplatz Katwijk. Één type die hierbij opvalt zijn de zogenaamde Nachtjägers. Alhoewel er nooit eenheden permanent gestationeerd zijn geweest werd er door hen regelmatig uitgeweken naar Katwijk. In het geval van brandstofgebrek of als men zwaar aangeschoten op één motor naar huis hinkte was het vliegveld een welkome thuishaven. Na het uitvoeren van eventuele noodreparaties werden de vliegtuigen in Katwijk bijgetankt om verder hun weg te vervolgen.

Lees meer...

Een herinnering aan een jonge vlieger

Berno Heilig. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Gevonden in Noordwijk

Het is 24 november 1942 en op het Noordwijkse strand is een Duitse vlieger aangespoeld. De politie wordt gewaarschuwd en het lichaam wordt geborgen. Zijn identiteit wordt vastgesteld als zijnde Gefreiter Berno Heilig. Vervolgens worden er voorbereidingen voor zijn begrafenis getroffen. Deze vindt twee dagen later op 26 november 1942 plaats op de NH begraafplaats te Katwijk aan Zee.

Lees meer...

Versiering van de Wilhelminaboom

De Wilhelminaboom aan de Vliet NZ met op de achtergrond de boerderij van A. Kromhout. <em>(Foto: Genootschap Oud Rijnsburg)</em>

De eerste daad van verzet

Op 31 augustus 1880 werd er in ons koningshuis een prinsesje geboren. Men noemde haar Wilhelmina Helena Pauline Maria en als Koningin Wilhelmina zou zij Nederland van 1940 tot 1945 door 5 jaar oorlog en bezetting leiden. Ter ere van haar 18e verjaardag werd in Rijnsburg door de gemeenteraad besloten om een boom te planten. 

Lees meer...

De NSB in Katwijk

Bord boven de deur van het groepshuis van de NSB aan de Zeeweg te Katwijk. <em>(Foto: Archief Lauwrier-Waterreus)</em>

Ter inleiding

De Nationaal Socialistische Beweging is sinds de oorlogsperiode altijd een gevoelig onderwerp van gesprek geweest. Dit geldt voor zowel oud NSB’ers en hun familieleden, als families van oorlogsslachtoffers en zelfs voor mensen die helemaal niet met de NSB te maken hebben gehad. Landverraders en lafaards worden de NSB’ers genoemd. Ondanks het feit dat het hier een gevoelig onderwerp betreft willen wij toch een zo volledig mogelijk beeld schetsen van de NSB groep die in Katwijk gevestigd was. We hebben uit discretie voor nabestaanden gekozen om geen namen van personen te noemen. Waar voor de volledigheid namen nodig waren hebben wij deze vervangen door afkortingen. Wij nemen u mee terug in de tijd naar een onderbelicht, maar toch zeker intrigerend deel van de Katwijkse geschiedenis.

Lees meer...

Advertentie

Hubertusjagd im Kattwyk 1940

Na de jacht. De militairen praten nog wat, terwijl de regimentskapel nog een nummer speelt. <em>(Foto: E. Wolthaus)</em>

Met de komst van de Duitse troepen in mei 1940 werd men geconfronteerd met tradities en gebruiken die voorheen niet bekend waren in Katwijk. Cadeaus onder de boom met kerstmis, Herrentag op Hemelvaartsdag en de jaarlijkse Hubertusjagd. Het fenomeen van de Hubertusjagd is een katholiek gebruik dat tot op de dag vandaag nog steeds plaatsvindt in Duitsland op 3 november, de naamdag van St. Hubertus.

Lees meer...

De huizensloop in het kustgebied

Het gebied rond de Oude Kerk viel ten prooi aan de afbraak. Vrijwel niets zou overeind blijven. <em>(Foto: Gemeentearchief Katwijk)</em>

Nadat in 1942 het kustgebied van Katwijk tot Sperrgebiet was verklaard, werd op 14 december 1942 begonnen met het bouwen van de verdedigingswerken. Op dezelfde dag wordt ook de kerktoren van de Oude Kerk op de boulevard tot kerkdakhoogte verwijdert. Dit werd gedaan omdat de toren als oriëntatiepunt zou kunnen dienen voor vijandelijke vliegtuigen en schepen. Het originele plan beschreef een afbraak van de toren tot op huisdakhoogte maar gelukkig is dat weten te voorkomen. Firma P. van Duyvenbode had deze opdracht gekregen.

In juni 1943 komt het bericht dat er langs de kust een strook van 150 meter gesloopt moet worden. Een groot aantal van deze ongeveer 450 huizen stonden al leeg na de eerste evacuatie, maar vrijwel de helft werd nog steeds bewoond. Ook deze bewoners moesten dus geëvacueerd worden.

Lees meer...

De evacuatie van het Sperrgebiet

Met hekken en prikkeldraadversperringen werd het Sperrgebiet afgebakend. Er werden borden geplaatst waarop werd duidelijk gemaakt dat het om verboden terrein ging. <em>(Foto: Katwijks Museum)</em>

Op 1 Mei 1942 wordt er afgekondigd dat het duin vanaf heden verboden gebied is. De geliefde plek om te wandelen en bramen te zoeken is niet meer toegankelijk voor het publiek. Dit inzake het klaarmaken voor de bunkerbouw. Op 1 Juni wordt fase 2 ingezet. Dit betekende het ontruimen van de Boulevard en haar omliggende huizen. Niet te betreden gebieden werden door de Duitsers "Sperrgebiet" genoemd.

Lees meer...

"Einquartierung" van militairen te Katwijk

Duits Luftwaffepersoneel ontspant voor hun kwartier aan de Parklaan te Katwijk aan Zee. <em>(Foto: P. Harff & D. Harff)</em>

Ook in Katwijk werden er Duitse soldaten bij bedrijven, hotels en natuurlijk bij de gewone burger in huis, ingekwartierd. Dit hield in dat er een Duitse soldaat in kwam wonen of dat de ruimte in je pand gebruikt werd voor andere doeleinden, zoals daar zijn: stalling voor paarden, arrestantenkamers en kantoren. Je moest in het geval van inkwartiering van soldaten, zoveel mogelijk naar wens van de ingekwartierde werken. Je kreeg voor alle overlast natuurlijk een vergoeding. Ook werden vernielde en gestolen goederen en gebruikte stroom netjes betaald. De Duitse Wehrmacht maakte het verschuldigde bedrag over op het bankrekeningnummer van de gemeente Katwijk, die vervolgens aan de kwartiergever uitbetaalde.

Lees meer...

Advertentie

Duitse regelgeving in Katwijk

Gedurende de oorlog werden de bevolking een hoop regels opgelegd door de Duitse bezetter. Dit ging van kleine verboden, tot regels die het dagelijks leven moeilijker maakten dan dat het al was.

Lees meer...

Jagdgeschwader 1

Major Erich Mix (Met de bloemen) neemt het commando van I./JG1 op zich. Op de achtergrond is één van de eerste Bf 109 F's te zien die aan de eenheid toebedeeld werd. <em>(Foto: Jagdgeschwader 1, Volume 1, E. Mombeek)</em>

Nederland en de omliggende gebieden zijn voor Jagdgeschwader 1 behoorlijk lang de thuisbasis geweest. Zij waren gestationeerd in Bergen, de Kooy, Borkum, Wangerooge, Jever en in Katwijk (Vliegveld Valkenburg - Flugplatz Katwijk). Het Jagdgeschwader bezette hier langs de kust een vitale strategische positie. Zij waren verantwoordelijk voor kustpatrouilles en het beschermen van scheepsroutes voor de Nederlandse kust. Toen zij in 1941 op het vliegveld kwamen, was het een relatief rustige tijd. Er vonden maar weinig luchtgevechten plaats, uitzonderingen daar gelaten. Toch wisten de piloten dat het niet altijd rustig kon blijven. Ze lagen binnen het actieve bereik van de Britten, die steeds meer hun defensieve houding voor een aanvallende begonnen in te ruilen. Het Jagdgeschwader was voornamelijk uitgerust met Focke-Wulfs, maar in de zomer van 1941 werden de eerste Messerschmitt Bf109 F's aan het Jagdgeschwader toebedeeld.

Lees meer...

Katwijk in Oorlog wordt met zorg en passie samengesteld door Danny Hoek en Erik Wolthaus.
Heeft u informatie, verhalen, foto's, documenten, aanvullingen of correcties? Neem dan contact met ons op!

Klik hier voor een lijst van personen die hebben bijgedragen aan dit project.