Widerstandsnest 244
Dit Widerstandsnest besloeg het gebied rond de Jan Zwanenbrug te Rijnsburg. De tankgracht die van de Rijn door het gebied van het tegenwoordige Heen liep kwam hier ten einde in de Maandagse Wetering. Een tactische plaats, omdat hier de weg van Rijnsburg naar Noordwijk liep. De stelling was gebouwd rond een boerderij en bestond uit meerdere woonverblijven, een drietal tobruks. Het geheel was omgeven door een zandwal met de bijbehorende loopgraven.
Op 02 January 2012 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXVIII ML
Baupunkt 170
Samen met Baupunkt 171 vormde dit Baupunkt het Noordelijk landfront. Baupunkt 170 bestaat voornamelijk uit een grote tankgracht. Ook was er een bunker van het type 655 gebouwd binnen dit Baupunkt.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXVIII ML
Baupunkt 171
Vanaf de zeekant begon hier de noordelijke tankmuur. Baupunkt 170 en 171 waren dan ook onderdeel van het Noordelijk Landfront. Het Noordelijk Landfront bestond vooral uit tankversperringen, met hier en daar een bunkertje.
De muur ging op een gegeven moment over in een versperring met asperges. Dat is een versperring van betonblokken met daarin bielzen gegoten. Deze versperring was op sommige plekken wel 3 rijen dik. Ook was er een woonbunker van het type 502 gesitueerd binnen dit Baupunkt. Helaas is deze gesloopt.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 233
Gangenstelsel aan de Duinweg
Ergens langs de Duinweg te Noordwijk was een gangenstelsel gesitueerd. Dit gangenstelsel had een totale lengte van zo'n 40 meter. In de verblijfsruimte van dit gangenstelsel bevinden zich een aantal wandschilderingen, ook wel fresco's genoemd. Deze zijn gemaakt door soldaten van de 5e compagnie 14e Schiff. Stamm Abteilung. Dit was de bemanning van de gangen tegen het eind van 1944. Deze afdeling van de Kriegsmarine werd gebruikt om gaten in de verdediging op te vullen.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 232
Nieuw-Leeuwenhorst
Deze stelling bevind zich in het huidige natuurpark Nieuw - Leeuwenhorst vlak langs de Gooweg. Dit Widerstandsnest was onderdeel van het Noordelijk landfront. In de oorlog was de stelling gelegen langs de tankgracht. Voor het graven van de tankgracht werd het landhuis wat hier stond, gesloopt. De stenen van dit landhuis zijn later gebruikt om de bunkers van de stelling te bouwen. De tankgracht is vandaag de dag niet meer te herkennen. Een klein stukje ervan is bewaard gebleven en is nu een meertje in het natuurpark.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXIII M
Baupunkt 172 - Marine Seeziel Batterie Noordwijk
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXIV H
Baupunkt 173/174 - Stelling rond Huis ter Duin
Deze Baupunkte zijn gesitueerd rond Huis ter Duin. Hier liep ongeveer 540 meter aan uitgebreide gangenstelsels. Er waren loopgraven en er stonden 4 St. bunkers rond Huis ter Duin. Ook liep er een stuk tankmuur voor Huis ter Duin langs. Rond de muur waren I profielen geplaatst en lagen mijnenvelden. De openingen in de muur voor Huis Ter Duin waren allemaal zo gemaakt dat ze ondoordringbaar waren voor tanks. Overige stukken werden afgesloten met steile duinen die ervoor zorgden dat een tank niet naar boven kon rijden in verband met de steilheid en lossigheid van het zand. Al met al niet zuinig verdedigd.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 238
Baupunkt 189 - Landgoed Offem
Deze stelling lag nabij het landgoed Offem te Noordwijk-Binnen. Hier waren 13 bunkers gebouwd waarvan er 1 in St, dus met een wand en dakdikte van 2 meter, gebouwd was. Dit was een bunker van het type 616. Een zelfde bunker was gebouwd in Widerstandsnest 2a, bij het vliegveld. Telefoonlijnen vanuit de omgeving kwamen samen in deze bunker, welke bestond uit een afwachtingsruimte, nabijverdedigingsruimte en een ruimte voor kabelrollen. In de jaren '60 is de bunker tezamen met de andere werkjes gesloopt. Daarom is er helaas niets meer van de stelling te vinden.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXV H
Baupunkt 175
Dit Baupunkt bevond zich aan de zuidkant van Noordwijk aan Zee. Hier was een twintigtal bunkers gebouwd, waarvan er 2 een Nederlandse oorsprong hadden (1914-1918). De Nederlandse werkjes waren in 1939 al uitgegraven door het Nederlandse leger tijdens de mobilisatie. 2 bunkers hadden een wand en dakdikte van 2 meter. Dit was een bunker van het type 612 en een van 667. Deze stonden langs de zeekant opgesteld met de schootsrichting naar zuidwest.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 59H
Baupunkt 186/177a - Batterie Katwijk-Neu
Op deze 2 Baupunkte bevond zich Batterie Katwijk-Neu. Dit was een batterij met 3 St. bunkers van het type 688 waarin 17 cm geschut had moeten komen. Dit is nooit gebeurd, omdat de bunkers nooit in gebruik zijn genomen. De bunkers stonden ver van de zee af in de achterste duinenrij. Ze hadden een wand en dakdikte van drie meter gewapend beton en hadden een schootsopening van 120 graden. Het waren de enige 688's die in Nederland gebouwd zijn.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 247
Baupunkt 177 - Batt. Gef. Std. Rijnsoever
Dit baupunkt bevond zich op het terrein van de Willem van de Bergh stichting te Noordwijk. Binnen deze stelling waren 23 werken gebouwd waaronder 4 bunkers met een wand en dakdikte van 2 meter.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXVI H
Baupunkt 178/179/180
Dit baupunkt bevond zich in het gebied rond het Uitwateringskanaal te Katwijk. Er waren hier ongeveer 40 bunkers gebouwd waarvan er 5 een wand en dakdikte hadden van meer als 2 meter. Deze stelling was belangrijk, omdat deze een strategisch punt besloeg. Dit was namelijk de toegang tot de Oude Rijn, een belangrijk vaarwater.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXVa H
Deze luchtafweer batterij bevond zich nabij het oude stoomgemaal in Katwijk aan Zee. Tegenwoordig is hier camping de Noordduinen te vinden. In de batterij bevonden zich vier open beddingen, waarin het luchtdoelgeschut stond opgesteld. Deze beddingen stonden langs een weg die door de batterij heen liep. De weg liep in een cirkelboog door de batterij heen zodat de aanvoer van munitie en andere goederen gemakkelijk afgehandeld kon worden. In het hart van de stelling stond een vuurleidingpost, die aangesloten was op een gangenstelsel. Dit kleine gangenstelsel verbond 8 bunkers met elkaar. Het ging hier om de vuurleidingpost, een wasgebouw, twee woongebouwen, een tobruk, twee schuilplaatsen en een bunker die waarschijnlijk als officiersverblijf diende. Rond het gangenstelsel en de beddingen waren nog een aantal bunkertjes gebouwd. Dit waren voornamelijk bergplaatsen en tobrukjes. Over het gehele terrein wat de batterij besloeg liepen loopgraven die de losse bunkers met elkaar verbonden.
Aan de oostzijde van de camping is nog een tobruk te vinden.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 60H
Baupunkt 181
Dit Baupunkt omvatte de stelling bij de Witte Kerk. Om te beginnen liep over de gehele boulevard een tankmuur van ongeveer 2 meter 50 hoog. Voor deze muur lag een mijnenveld van een halve kilometer lang. Deze liep van de stelling bij het uitwateringskanaal tot aan die bij de Witte Kerk.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 61H
Baupunkt 183 - Gerät Freya
Binnen dit baupunkt, en een klein gedeelte van baupunkt 184, bevond zich de radarstelling "Gerät Freya". Deze naam is enigzins misleidend, omdat er binnen deze stelling geen Freya-radar geplaatst was, maar een Würzburg Riese radarsysteem. De stelling maakte deel uit van een duits Kriegsmarine radarpunt met codenaam FELIX. Dit baupunkt bevond zich aan het zuidelijke uiteinde van de Katwijkse boulevard. De Würzburg Riese was te bereiken via een weg die vanaf het tegenwoordige rijwielpad naar de radar toe liep.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXVI bH
Baupunkt 184
Dit Baupunkt bestond uit drie delen. Geheel noordelijk had je het zuidelijke gedeelte van de radarstelling Gerät Freya. Een stukje zuidelijker lag de commandopost van de Heeres Küsten Artillerie Abteilung 1230, en nog zuidelijker lag de landmachtbatterij Heeres-Küsten-Batterie 5./1230 "Katwijk Alt". Al met al een behoorlijk uitgebreid Baupunkt. Dit was in de verdediging ook wel terug te vinden.
Op 13 November 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXVI L
Baupunkt 190 - Schwere Luftwaffe FLAK Batterie Katwijk
Binnen dit Baupunkt bevond zich een flinke luchtafweerbatterij. De batterij had 9 geschutsbeddingen van 2 verschillende types, 2 commandobunkers, een L407 munitiebunker en meer als twee dozijn bunkers met een wand en dakdikte van minder als 2 meter. De laatst genoemde bunkers betroffen onder andere een radiobunker, woonbunkers, opslagplaatsen, een garage, generatorruimtes en een badhuis. Ook was er een grote kantine binnen de batterij.
Op 10 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 251
VF Observatiepost
Op dit widerstandsnest bevond zich de VF-observatiepost op het koepelduin (Ook "Wilhelminaberg" genoemd.). Deze bunker is bij menig Katwijker bekend als de koepelbunker. De Duitsers hadden vanaf dit punt een geweldig overzicht over het gehele duingebied. De observatietoren van de bunker ligt heden ten dage helemaal bloot, maar in de oorlog was deze tot aan de kijkspleet ingegraven. Dan werd er een stalen net overheen gehangen met camouflagenetten eraan, zodat de bunker zo min mogelijk zichtbaar was.
Op 06 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 250
Barakkenkamp aan de Parklaan
Ongeveer ten hoogte van waar nu Huize Salem staat, was een barakkenkamp gevestigd. Deze houten barakken waren voor de oorlog al in gebruik door het Nederlandse leger. De Duitsers maakten er in de bezettingstijd dankbaar gebruik van. De barakken zijn onder andere in gebruik geweest door het Luftgaukommando Holland, 7./Grenadier Regiment 339 en heeft in 1944 als Kompanie Hauptquartier gediend voor de 1./Sch.Abtl.506.
Op 06 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 2a
Baupunkt 185
Dit Baupunkt bevond zich tussen de barakken van 'Flugplatz Katwijk'. Op deze locatie was een telefoonbunker van het type 616 gesitueerd. Deze telefoonbunker was in spiegelbeeld gebouwd met het originele ontwerp en had maar 1 scherfmuur in plaats van 2. Er was een ruimte voor kabelrollen en bovenop de bunker bevond zich een ringstand. Vanuit deze bunker werden er verbindingen gelegd met andere Duitse stellingen. Door de hele Stützpunkt Gruppe lagen telefoonwerkjes die met elkaar in verbinding stonden.
Op 06 November 2011 in Atlantikwall
Oostelijke Flakbatterij
Deze lichte Luftwaffe Flakbatterij bevond zich aan de oostkant van het vliegveld, op een hoek, ingesloten door de tankgracht die om het kamp heen liep. Deze plek ligt vlakbij het Valkenburgse Meer, wat toentertijd nog niet bestond.
Op 06 November 2011 in Vliegveld en Atlantikwall
FLAK Witte Bergen
Deze leichte FLAK Stelle lag vlakbij de watertoren op een hoge duintop. Het geheel was gebouwd volgens de standaard indeling die een leichte FLAK stelle had, namelijk 3 flakbunkers, van het type Küver 441, met in het midden de vuurleidingpost, van het type Küver 428. Beide typen bunkers boden onderkomen aan 12 man. Bovenop de bunkers was het gevechts- of leitstand gedeelte. De gevechtsgedeelten, en ook de scherfmuren, bestonden vooral uit Formstein-blokken. Dit zijn een soort bloembak-achtige stenen. Waarschijnlijk, aan de afmetingen van het gevechtsplatform tezien, hebben er 20mm FLAK kanonnen in gestaan. Ook stond er een schijnwerperopstelling, waarschijnlijk van het type Küver 428, met de bijbehorende aggeregaatbunker, van het type Küver 455. Er was tevens een levensmiddelenbunker, een munitiebunker van het type MG36, een pompgebouw, een toiletgebouw, 3 schuttersputten, 2 Halbgrüppenunterstanden van het type Küver 467, een ontsmettingsgebouw en een tobruk type VF58c.
Op 06 November 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 2b
Dit Widerstandsnest bevond zich in het duingebied vlak achter de telefoonbunker. De stelling beschikte over drie stukken luchtdoelgeschut, waarschijnlijk van het kaliber 20mm. Binnen de stelling zijn zo'n 30 werken gebouwd. Dit waren voornamelijk VF-bunkers, wat betekende dat deze waarschijnlijk in zouden storten bij een voltreffer.
Op 06 November 2011 in Atlantikwall
De vluchtleidingsbunker
Coördinatie van het vliegverkeer op Flugplatz Katwijk
Zoals op ieder vliegveld was er ook op Flugplatz Katwijk een plaats waar vanuit de vluchtleiding opereerde. Platzkommando Katwijk deed dit vanuit een grote bunker die aan de rand van de start en landingsbanen lag. Deze locatie was zo gekozen omdat er op die manier een perfect overzicht was over het vliegveld. Via deze bunker werd al het vliegverkeer op Valkenburg gecoördineerd.
Op 04 November 2011 in Vliegveld en Atlantikwall
Stützpunkt XXXVIaH
Baupunkt 187
Binnen dit baupunkt bevond zich de batterij aan de Nieuwe Duinweg te Katwijk. Het gebied rond de duinweg was toendertijd een redelijk bebost stuk duingebied, dat tegenwoordig in het dorp ligt. Binnen deze batterij bevonden zich ongeveer 45 werkjes. Vele van deze werkjes waren onderling verbonden met gangenstelsels. Er waren 5 geschutsopstellingen waarvan er 4 met de gangen verbonden waren. Deze opstellingen waren open beddingen met in het midden een verhoogd plateau met een stalen ring erop, zodat het geschut gedraaid kon worden. Dit geschut was Russisch 7.62 cm Gebirchtegeschutz, wat een soort kruising is tussen een mortier en een veldkanon.
Op 31 October 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 63HL
Baupunkt 191
Aan de zeezijde van het zuidelijk landfront bevond zich Widerstandsnest 63HL. Dit was het zuidelijkste Widerstandsnest aan de kust dat bij Stützpunkt Gruppe Katwijk hoorde. De zuidzijde van de stelling was gebarricadeerd met asperges en drakentanden. Er stond hier een 5cm KwK opgesteld. Waarschijnlijk was hier ook een stuk 8,8cm PAK geplaatst. Dit kunnen we voorzichtig concluderen uit vondsten die rondom de stelling gedaan zijn.
De stelling werd bemand door de 7e en 8e Komp. 31 Jäger Regiment van het 16e Luftwaffe Feld Division. In totaal was hier 23 man gelegerd, waarvan er 4 onderofficier waren.
Op 19 October 2011 in Atlantikwall
Zuidelijk Landfront
Widerstandsnest 63HL, Widerstandsnest 253, Widerstandsnest 254, Widerstandsnest 271, Widerstandsnest 5
Het zuidelijk landfront bestaat onder andere uit één van de langste, nog bestaande panzermauers van Europa. Deze uitgestrekte linie was bedoeld om de zuidkant van Stp. Gr. Katwijk te beschermen tegen vijandelijke aanvallen.
Op 19 October 2011 in Atlantikwall
Stützpunkt XXXIII ML
Baupunkt 182
Dit Baupunkt was gesitueerd aan de Noordwijkse boulevard. Hier stond een geschutsbunker van het type 667, met een kanon dat het strand flankeerde.
Op 18 October 2011 in Atlantikwall
4./A.R.16
Baupunkt 181a
Dit was een batterij die voor ondersteunend vuur moest zorgen. De batterij was gepland om gebouwd te worden in een kronkel van de rijn vlakbij Valkenburg, vlakbij waar tegenwoordig de Torenvlietbrug is. Het ging hier om de 4e batterij van het 16e Artillerie Regiment, maar dit regiment is nooit werkelijk aanwezig geweest, net zo min als de batterij ooit gebruikt is.
Op 18 October 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 245
Stelling Rijnsburg
Deze stelling werd aan het water in de schutterswei gebouwd. Het BRV omschrijft het Widerstandsnest als "Stelling Rijnsburg" omdat deze zo dicht bij Rijnsburg lag. De locatie lag namelijk precies op het punt waar de Oude Rijn en het Oegstgeesterkanaal bij elkaar komen. Tevens ging de Overrijn hier Katwijk binnen door. Een zeer strategisch punt dus.
Op 16 October 2011 in Atlantikwall
Widerstandsnest 245a
Stelling bij de Sandtlaanbrug
De Sandtlaanbruggen, een voetbrug en parallel daaraan een trambrug, waren een belangrijke verbinding tussen de dorpen Katwijk aan den Rijn en Rijnsburg. Deze "bottleneck" werd dan ook door de bezetter gebruikt als controlepunt. Zij versterkten deze locatie met loopgraven en prikkeldraadversperringen. Aan de Rijnsburgse kant van de bruggen werden aan weerszijden van de weg drakentanden geplaatst, ook wel Höckerhindernisse genoemd. Uiteraard was deze plaats ook van strategisch belang, omdat het een overgang over de Oude Rijn betrof. Vanwege het strategisch belang van deze locatie werden de bruggen ondermijnd. Het waren beide vaste bruggen. Deze konden dus niet opengezet worden om het doorgaand verkeer te versperren, daarom werden er aan de pijlers van de bruggen springladingen aangebracht. Bij zware weerstand kon er zo voor gezorgd worden dat een eventueel invallende macht vertraagd kon worden. Even verderop, bij de Overrijn, was ook een trambrug aanwezig. Dit was een draaibrug, dus deze kon opengedraaid worden.
Op 16 October 2011 in Atlantikwall
Flugplatz Katwijk
Vrijwel direct na de capitulatie van het Nederlandse leger in mei 1940 begonnen de Duitsers met herstelwerkzaamheden aan het kleine "Vliegpark Valkenburg". Het vliegveld had tijdens de bange meidagen van '40 veel schade opgelopen. Verspreid over het landingsterrein lagen tientallen wrakken van de Ju-52 transportvliegtuigen die tijdens de gevechten niet meer op konden stijgen. Ook de hangaars hadden schade opgelopen. De artillerie had kraters in het terrein geslagen.
Op 05 October 2011 in Vliegveld en Atlantikwall
Katwijk in Oorlog wordt met zorg en passie samengesteld door Danny Hoek en Erik Wolthaus.
Heeft u informatie, verhalen, foto's, documenten, aanvullingen of correcties? Neem dan contact met ons op!
Klik hier voor een lijst van personen die hebben bijgedragen aan dit project.
© 2012 Katwijk in Oorlog - Alle rechten voorbehouden. Niets van deze website mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Katwijk in Oorlog of de rechthebbende van het beeldmateriaal.