Tolo Saryusz Makowski
Omzwervingen van een Pools lansier
Witold Saryusz Makowski (Tolo) werd in 1912 geboren te St. Petersburg als zoon van een Pools professor. Tolo's vader was tussen 1920 en 1943 als hoogleraar verbonden was aan het Geologisch Instituut (PIG) van de Vrije Universiteit te Warschau en een goede vriend van Jozef Pilsudski. Beide waren fanatieke leden van de Poolse Socialistische Partij en hebben samen nog in gevangenschap gezeten in 1899 en 1901. Pilsudski beklemtoonde de eis van een wederoprichting van een soevereine Poolse staat en wilde hiervoor in het revolutiejaar 1905 met militaire middelen strijden. Zij vochten voor de vrijheid van Polen.
Witold was reserve Cavalerie officier bij het 22e Ulanen Regiment te Brody van 1932 tot 1939.
Tegelijkertijd deed hij van 1934 tot 1938 een studie economie te Warschau. Toen hij daar mee klaar was kwam hij in '38 bij het Poolse Ministerie van Buitenlandse Zaken en begon zijn diplomatieke carrière. Allereerst te Leipzig, waarna hij in de zomer van 1939 naar Nederland vertrok, om in Amsterdam Vice-Consul te worden.
Op 22 January 2012 in Uitgelicht en Verzet
Hubertusjagd im Kattwyk 1940
Met de komst van de Duitse troepen in mei 1940 werd men geconfronteerd met tradities en gebruiken die voorheen niet bekend waren in Katwijk. Cadeaus onder de boom met kerstmis, Herrentag op Hemelvaartsdag en de jaarlijkse Hubertusjagd. Het fenomeen van de Hubertusjagd is een katholiek gebruik dat tot op de dag vandaag nog steeds plaatsvindt in Duitsland op 3 november, de naamdag van St. Hubertus.
Op 15 January 2012 in De Bezetter
Widerstandsnest 244
Dit Widerstandsnest besloeg het gebied rond de Jan Zwanenbrug te Rijnsburg. De tankgracht die van de Rijn door het gebied van het tegenwoordige Heen liep kwam hier ten einde in de Maandagse Wetering. Een tactische plaats, omdat hier de weg van Rijnsburg naar Noordwijk liep. De stelling was gebouwd rond een boerderij en bestond uit meerdere woonverblijven, een drietal tobruks. Het geheel was omgeven door een zandwal met de bijbehorende loopgraven.
Op 02 January 2012 in Atlantikwall
De Valkenburgse wederopbouw
Valkenburg voor de oorlog
Met zijn elfhonderd inwoners is Valkenburg voor de oorlog een klein dorp dat bestaat uit naar schatting 250 huizen en boerderijen omringd door polders en landbouwgrond. Met als statig middelpunt de NH kerk aan het Castellumplein. De kerk is gebouwd in 1844 op de resten van de oude fundering uit 1600. Het kerkje wordt gebouwd voor het toenmalige bedrag van 6500 gulden en bestaat in de eerste instantie uit een stenen gebouw en een houten kerktoren. Tijdens stormachtig weer en bij het stevig luiden van de klok gaat het hele gevaarte heen en weer. Hier wordt door de Katwijkers en de Rijnsburgers regelmatig de spot mee gedreven met de uitspraak: " Juh! kijk uit dat je kerktoren niet wegwaait". Er was op het moment van de bouw van de kerk nog geen geld voor de bouw van een stenen toren, deze is uiteindelijk in 1929 wel gerealiseerd. In tegenstelling tot de meeste andere kerktorens in Nederland was de Valkenburgse toren gemeente eigendom en viel niet onder staatsbezit.
Een dorp verwoest door oorlogsgeweld
Op 15 mei 1940 liggen de straten van Valkenburg bezaaid met met puin en granaatschreven. Mensen lopen met een doek over de mond door het dorp. De doordringende geur van brand en de ontbindende lichamen van mens en dier is bijna niet te harden. Het dorp is vijf dagen lang het toneel geweest van een verbeten strijd tussen Nederlandse en Duitse troepen om het valkbij gelegen vliegveld Valkenburg. Nederlands geschut heeft met beschietingen vanuit Katwijk, Noordwijk en Oegstgeest het dorp veranderd in een rokende puinhoop. Een groepje Duitse officieren begeeft zich door het dorp en neemt de schade in ogenschouw.
Op 29 December 2011 in Mei 1940
Wij zijn vrij!
Capitulatie
's Avonds, 4 mei 1945 ging het gerucht dat de Duitsers hadden gecapituleerd. Gelijk gingen velen de straat op om dit te vieren. Op zaterdag, 5 mei, ontving geheel Nederland het officiële bericht dat het uur der bevrijding was aangebroken. Overal heerste een feeststemming. Ondanks het feit dat de Ortskommandant gezegd had dat de capitulatie een "Englische Luge" was, werd overal de vlag uitgestoken en liepen mensen de straten op om feest te vieren. Alles werd een zee van rood, wit, blauw en oranje. Ook werden er op veel plaatsen spandoeken opgehangen met dankzeggingen aan de bevrijders. De bevrijders lieten echter nog op zich wachten. Zij kwamen pas op 8 mei in Katwijk aan. Wie wel gelijk tevoorschijn kwamen waren de BS'ers. (Binnenlandse Strijdkrachten) Zij hielden de orde en waren tevens verantwoordelijk voor het zuiveren van de politiedienst. Dit hield in dat zij moesten uitzoeken welke agenten met de Duitsers geheuld hadden. 8 Katwijkse agenten werden hiervan verdacht. De capitulatie betekende overigens niet dat de bevolking niet meer naar de Duitsers hoefden te luisteren. Tot de bevrijders aankwamen waren de Duitsers nog gewoon de baas en regelden zij nog allerlei zaken. Zo bewaakten ze bijvoorbeeld verboden gebieden en dergelijke. Op 7 mei was het nog steeds feest in Katwijk. Schoolkinderen liepen in optochten door de straten. Door de Duitsers opgehangen borden werden verwijderd.
Op 26 December 2011 in Bevrijding
Voedseldroppings, hoop op een goede afloop
Toen de oorlog op haar eind begon te lopen, heerste er grote hongersnood in Nederland. Op 25 april '45 stuurde generaal Eisenhower een telegram naar de Reichskommissar dat hij boven het westen van Nederland voedseldroppings wilde doen. Vliegtuigen zouden zakken met voedsel afwerpen. Hierbij werd afgesproken dat er niet op de vliegtuigen geschoten mocht worden en dat ook de vliegtuigen geen bommen af zouden werpen of stellingen onder vuur zouden nemen. Op 26 april kregen de geallieerden bericht terug. De Rijkscommissaris ging akkoord met de voedseldroppings. De Duitsers werden na deze positieve reactie geïnformeerd over de plaatsen waar het voedsel afgeworpen zou worden. Flugplatz Katwijk was één van deze plekken.
Op 20 November 2011 in Bevrijding, Vliegveld en Uitgelicht
De huizensloop in het kustgebied
Nadat in 1942 het kustgebied van Katwijk tot Sperrgebiet was verklaard, werd op 14 december 1942 begonnen met het bouwen van de verdedigingswerken. Op dezelfde dag wordt ook de kerktoren van de Oude Kerk op de boulevard tot kerkdakhoogte verwijdert. Dit werd gedaan omdat de toren als oriëntatiepunt zou kunnen dienen voor vijandelijke vliegtuigen en schepen. Het originele plan beschreef een afbraak van de toren tot op huisdakhoogte maar gelukkig is dat weten te voorkomen. Firma P. van Duyvenbode had deze opdracht gekregen.
In juni 1943 komt het bericht dat er langs de kust een strook van 150 meter gesloopt moet worden. Een groot aantal van deze ongeveer 450 huizen stonden al leeg na de eerste evacuatie, maar vrijwel de helft werd nog steeds bewoond. Ook deze bewoners moesten dus geëvacueerd worden.
Op 20 November 2011 in De Bezetter
De evacuatie van het Sperrgebiet
Op 1 Mei 1942 wordt er afgekondigd dat het duin vanaf heden verboden gebied is. De geliefde plek om te wandelen en bramen te zoeken is niet meer toegankelijk voor het publiek. Dit inzake het klaarmaken voor de bunkerbouw. Op 1 Juni wordt fase 2 ingezet. Dit betekende het ontruimen van de Boulevard en haar omliggende huizen. Niet te betreden gebieden werden door de Duitsers "Sperrgebiet" genoemd.
Op 20 November 2011 in De Bezetter
"Einquartierung" van militairen te Katwijk
Ook in Katwijk werden er Duitse soldaten bij bedrijven, hotels en natuurlijk bij de gewone burger in huis, ingekwartierd. Dit hield in dat er een Duitse soldaat in kwam wonen of dat de ruimte in je pand gebruikt werd voor andere doeleinden, zoals daar zijn: stalling voor paarden, arrestantenkamers en kantoren. Je moest in het geval van inkwartiering van soldaten, zoveel mogelijk naar wens van de ingekwartierde werken. Je kreeg voor alle overlast natuurlijk een vergoeding. Ook werden vernielde en gestolen goederen en gebruikte stroom netjes betaald. De Duitse Wehrmacht maakte het verschuldigde bedrag over op het bankrekeningnummer van de gemeente Katwijk, die vervolgens aan de kwartiergever uitbetaalde.
Op 20 November 2011 in De Bezetter
Duitse regelgeving in Katwijk
Gedurende de oorlog werden de bevolking een hoop regels opgelegd door de Duitse bezetter. Dit ging van kleine verboden, tot regels die het dagelijks leven moeilijker maakten dan dat het al was.
Op 20 November 2011 in De Bezetter
Katwijk in Oorlog wordt met zorg en passie samengesteld door Danny Hoek en Erik Wolthaus.
Heeft u informatie, verhalen, foto's, documenten, aanvullingen of correcties? Neem dan contact met ons op!
Klik hier voor een lijst van personen die hebben bijgedragen aan dit project.
© 2012 Katwijk in Oorlog - Alle rechten voorbehouden. Niets van deze website mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Katwijk in Oorlog of de rechthebbende van het beeldmateriaal.