Roggebrood in Hoogeveen
Piet Plug was nog maar een jonge jongen in de oorlogsjaren. Hij kwam uit het gezin van visserman Jan "de Noortukker". Na dolle dinsdag moesten alle schepen verdwijnen uit de haven van Scheveningen. Zo ook de KW12. Vanaf die tijd werd de kotter waar zijn vader op voer ingezet voor de voedselvoorziening van Den Haag. Dat hield in dat de boot naar allerhande locaties moest varen om daar voedsel op te halen voor de distributie in Den Haag. Piet, toen 16 jaar oud, ging ook weleens mee op deze tochten. Een verhaal over een Katwijkse jongen en een scheepje met een rijke oorlogshistorie.
Zoals gezegd werd de KW12 in 1944 ingezet voor de voedselvoorziening van Den Haag. Dit was zo geregeld met de Wehrmacht, zodat er toch nog gevaren kon worden met het scheepje. Het was een oude houten viskotter, een echt pittoresk scheepje dat normaal in de uitwatering van Katwijk gelegen was. De eigenaar was opa Gijs van den Oever, ook wel bekend als Gijs van Juite. In de meidagen zijn bij opoe Gerrie en opa Gijs van Juite nog Joden geweest. Die wilden een hoop geld betalen om naar Engeland overgezet te worden. Dat ging mooi niet door, want dat was veel te gevaarlijk. Nee, de KW12 bleef in Nederland. De eerste tocht ging naar de Haarlemmermeer, alwaar het scheepje afgeladen werd met aardappelen, groenten en zout. Dat zout werd zo hier en daar op minder nette wijze verkregen, maar het was enorm handig om de goederen in te maken. De boeren hadden vaak een grote berg zout liggen voor dit doel.
Op 15 May 2012 in Uitgelicht en Visserij
Paarden in de Pothof
Wat eigenlijk niet veel mensen vandaag de dag nog weten is dat Rijnsburg naast de veiling Flora ook nog een andere bloemenveiling rijk is geweest, namelijk "Bloemenlust". Al ruim voor 1922 ontstonden er binnen het bestuur van Flora meningsverschillen over de te varen koers. Dit leidde tot afscheiding van een aantal kwekers die hun handelswaar gingen veilen in Café Centraal aan de Vliet. Adriaan den Heyer, voormalig bestuurslid van Flora, werd de nieuwe voorzitter en de nieuwe vereniging werd Bloemenlust gedoopt. De veiling werd in het begin gewoon in de cafezaal gehouden en niet lang daarna in de achterzaal met de naam Vliethof. Met veilingmeester Gijs Vos en schrijver bij de klok Kees Hogewoning groeide de vereniging en in 1922 bouwde men een eigen onderkomen aan de Oegstgeesterweg. Dit op de plaats recht tegenover de huidige Remiseflat. Veiling Flora was inmiddels al verhuisd naar het nieuwe complex aan de Splitsing.
Op 21 April 2012 in Uitgelicht en Mei 1940
Widerstandsnest 237
Noordwijkschen Hoek
Op de plaats waar tegenwoordig het golfterrein zich bevind moest tijdens de oorlog een Widerstandsnest ingericht worden. Deze plek, een buurtschap dat in de volksmond nog steeds de Noordwijkerhoek genoemd wordt, was strategisch gekozen, omdat hier de brug over de Leidsche trekvaart en de Maandagse Wetering gelegen is. Enkele huizen aan de Voorhoutse kant en het Noordwijkse café Schoonzicht moesten in 1943 het veld ruimen ten behoeve van het schootsveld van de stelling. Het café, dat uitgebaat werd door de familie Compier, was toen al geen winstgevend bedrijf meer, omdat de Duitsers de avondklok hadden ingesteld. Nabij de Hoogenwegse molen en aan de andere zijde van de Lageweg, tegenwoordig Van Berckelweg, werden 9 bunkers gebouwd. Het geheel werd omringd door loopgraven met op de hoeken en langs de weg beddingen voor een stukken geschut.
Op 04 April 2012 in Atlantikwall
Mobilisatie te Rijnsburg
In de jaren voor de oorlog was er al een voelbare spanning in Nederland. Er werden levensmiddelen gehamsterd en op initiatief van de Nederlandse regering werd er in 1939 een Centraal Distributie kantoor opgericht. Suiker was het eerste product dat op 11 oktober 1939 op de bon ging.
De Rijnsburgse burgerwacht oefende wekelijks in en om het dorp. Keurig in het gelid met hun geweren over de schouders marcheerde men door het dorp. Onder hen waren o.a. Gijs Vos, Cas Kort, Jan van Rootselaar, Jaap Zwaan en Kees Haasnoot. Ze hadden hun depot in het gebouw van de gemeentewerken naast de Wilhelminaschool in de Kerkstraat. In de winter kregen ze schietlessen in de oudste zaal van de veiling Flora en schoten met kogels gemaakt van leisteen. In de zomer hield men schietoefeningen onder de leiding van een officier van 4-RI uit Leiden. Deze oefeningen vonden plaats op de schietbanen van het Nederlandse leger aan de Cantineweg in Katwijk. Bij deze gelegenheid werd er wel met scherpe munitie geschoten. Tevens werd de luchtbescherming georganiseerd en er werden de eerste verduisteringsoefeningen gehouden.
Na de afkondiging van de algehele mobilisatie in augustus 1939 werd ook Rijnsburg de standplaats voor een aantal legeronderdelen. Alle dienstplichtigen van de lichtingen 1924 tot en met 1939 werden opgeroepen en moesten zich per direct bij hun eenheid melden. In Leiden was 4-RI gelegerd dus de meeste Rijnsburgers konden gelukkig in de buurt van hun woonplaats en familie blijven. Ondanks alle economische malaise leefde de bloemenhandel weer op en er was zelfs voorzichtig sprake van export.
Op 28 March 2012 in Uitgelicht en Mei 1940
De bouw van vliegpark Valkenburg
Luchtwapens waren in de eerste wereldoorlog van groot belang gebleken. Nederland kon hierin uiteraard niet achterblijven. Op vliegveld Soesterberg was de "Luchtvaartafdeeling" gesitueerd, die later, in juli 1939, werd omgedoopt tot "Wapen der Militaire Luchtvaart". Het militaire vliegveld Soesterberg was kwetsbaar gelegen buiten de "Vesting Holland". Vanwege de dreigende politieke situatie in Duitsland ontstond de behoefte om vliegvelden achter de Hollandse waterlinie te hebben. Om dit te realiseren werd er een vierjarenplan ontwikkeld om vier nieuwe militaire vliegvelden te maken. Door twee burgerluchthavens over te nemen en om te dopen tot militaire vliegvelden hoefden er maar twee nieuwe gebouwd te worden. Bergen aan Zee bleek een geschikte locatie te zijn voor een dergelijk vliegveld. In 1937 werd er begonnen met de bouw van het militaire vliegveld te Bergen.
Op 31 January 2012 in Vliegveld
Tolo Saryusz Makowski
Omzwervingen van een Pools lansier
Witold Saryusz Makowski (Tolo) werd in 1912 geboren te St. Petersburg als zoon van een Pools professor. Tolo's vader was tussen 1920 en 1943 als hoogleraar verbonden was aan het Geologisch Instituut (PIG) van de Vrije Universiteit te Warschau en een goede vriend van Jozef Pilsudski. Beide waren fanatieke leden van de Poolse Socialistische Partij en hebben samen nog in gevangenschap gezeten in 1899 en 1901. Pilsudski beklemtoonde de eis van een wederoprichting van een soevereine Poolse staat en wilde hiervoor in het revolutiejaar 1905 met militaire middelen strijden. Zij vochten voor de vrijheid van Polen.
Witold was reserve Cavalerie officier bij het 22e Ulanen Regiment te Brody van 1932 tot 1939. Tegelijkertijd deed hij van 1934 tot 1938 een studie economie te Warschau. Toen hij daar mee klaar was kwam hij in '38 bij het Poolse Ministerie van Buitenlandse Zaken en begon zijn diplomatieke carrière. Allereerst te Leipzig, waarna hij in de zomer van 1939 naar Nederland vertrok, om in Amsterdam Vice-Consul te worden.
Op 22 January 2012 in Uitgelicht en Verzet
Hubertusjagd im Kattwyk 1940
Met de komst van de Duitse troepen in mei 1940 werd men geconfronteerd met tradities en gebruiken die voorheen niet bekend waren in Katwijk. Cadeaus onder de boom met kerstmis, Herrentag op Hemelvaartsdag en de jaarlijkse Hubertusjagd. Het fenomeen van de Hubertusjagd is een katholiek gebruik dat tot op de dag vandaag nog steeds plaatsvindt in Duitsland op 3 november, de naamdag van St. Hubertus.
Op 15 January 2012 in De Bezetter
Widerstandsnest 244
Dit Widerstandsnest besloeg het gebied rond de Jan Zwanenbrug te Rijnsburg. De tankgracht die van de Rijn door het gebied van het tegenwoordige Heen liep kwam hier ten einde in de Maandagse Wetering. Een tactische plaats, omdat hier de weg van Rijnsburg naar Noordwijk liep. De stelling was gebouwd rond een boerderij en bestond uit meerdere woonverblijven, een drietal tobruks. Het geheel was omgeven door een zandwal met de bijbehorende loopgraven.
Op 02 January 2012 in Atlantikwall
De Valkenburgse wederopbouw
Valkenburg voor de oorlog
Met zijn elfhonderd inwoners is Valkenburg voor de oorlog een klein dorp dat bestaat uit naar schatting 250 huizen en boerderijen omringd door polders en landbouwgrond. Met als statig middelpunt de NH kerk aan het Castellumplein. De kerk is gebouwd in 1844 op de resten van de oude fundering uit 1600. Het kerkje wordt gebouwd voor het toenmalige bedrag van 6500 gulden en bestaat in de eerste instantie uit een stenen gebouw en een houten kerktoren. Tijdens stormachtig weer en bij het stevig luiden van de klok gaat het hele gevaarte heen en weer. Hier wordt door de Katwijkers en de Rijnsburgers regelmatig de spot mee gedreven met de uitspraak: " Juh! kijk uit dat je kerktoren niet wegwaait". Er was op het moment van de bouw van de kerk nog geen geld voor de bouw van een stenen toren, deze is uiteindelijk in 1929 wel gerealiseerd. In tegenstelling tot de meeste andere kerktorens in Nederland was de Valkenburgse toren gemeente eigendom en viel niet onder staatsbezit.
Een dorp verwoest door oorlogsgeweld
Op 15 mei 1940 liggen de straten van Valkenburg bezaaid met met puin en granaatschreven. Mensen lopen met een doek over de mond door het dorp. De doordringende geur van brand en de ontbindende lichamen van mens en dier is bijna niet te harden. Het dorp is vijf dagen lang het toneel geweest van een verbeten strijd tussen Nederlandse en Duitse troepen om het valkbij gelegen vliegveld Valkenburg. Nederlands geschut heeft met beschietingen vanuit Katwijk, Noordwijk en Oegstgeest het dorp veranderd in een rokende puinhoop. Een groepje Duitse officieren begeeft zich door het dorp en neemt de schade in ogenschouw.
Op 29 December 2011 in Mei 1940
Wij zijn vrij!
Capitulatie
's Avonds, 4 mei 1945 ging het gerucht dat de Duitsers hadden gecapituleerd. Gelijk gingen velen de straat op om dit te vieren. Op zaterdag, 5 mei, ontving geheel Nederland het officiële bericht dat het uur der bevrijding was aangebroken. Overal heerste een feeststemming. Ondanks het feit dat de Ortskommandant gezegd had dat de capitulatie een "Englische Luge" was, werd overal de vlag uitgestoken en liepen mensen de straten op om feest te vieren. Alles werd een zee van rood, wit, blauw en oranje. Ook werden er op veel plaatsen spandoeken opgehangen met dankzeggingen aan de bevrijders. De bevrijders lieten echter nog op zich wachten. Zij kwamen pas op 8 mei in Katwijk aan. Wie wel gelijk tevoorschijn kwamen waren de BS'ers. (Binnenlandse Strijdkrachten) Zij hielden de orde en waren tevens verantwoordelijk voor het zuiveren van de politiedienst. Dit hield in dat zij moesten uitzoeken welke agenten met de Duitsers geheuld hadden. 8 Katwijkse agenten werden hiervan verdacht. De capitulatie betekende overigens niet dat de bevolking niet meer naar de Duitsers hoefden te luisteren. Tot de bevrijders aankwamen waren de Duitsers nog gewoon de baas en regelden zij nog allerlei zaken. Zo bewaakten ze bijvoorbeeld verboden gebieden en dergelijke. Op 7 mei was het nog steeds feest in Katwijk. Schoolkinderen liepen in optochten door de straten. Door de Duitsers opgehangen borden werden verwijderd.
Op 26 December 2011 in Bevrijding
Katwijk in Oorlog wordt met zorg en passie samengesteld door Danny Hoek en Erik Wolthaus.
Heeft u informatie, verhalen, foto's, documenten, aanvullingen of correcties? Neem dan contact met ons op!
Klik hier voor een lijst van personen die hebben bijgedragen aan dit project.
© 2012 Katwijk in Oorlog - Alle rechten voorbehouden. Niets van deze website mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Katwijk in Oorlog of de rechthebbende van het beeldmateriaal.